CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC THEO TÌNH HUỐNG

Theo Kế hoạch của trường THCS N’Thôn Hạ, trong tuần từ ngày 02 tháng 03 năm 2026 đến 07 tháng 03 năm 2026, tổ Khoa học tự nhiên đã tổ chức dạy thể nghiệm chuyên đề “Dạy học theo tình huống”.

Dạy học theo tình huống là một phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh vận dụng kiến thức vào các tình huống thực tiễn, từ đó phát triển tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và năng lực tự học. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, việc tổ chức dạy học theo tình huống trở nên cần thiết nhằm tăng cường sự chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập. Phương pháp này góp phần khắc phục lối dạy học truyền thụ một chiều, tạo môi trường học tập tích cực và gắn kiến thức với thực tiễn.

Đổi mới phương pháp dạy học giúp nâng cao chất lượng giáo dục, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh. Việc áp dụng dạy học theo tình huống giúp học sinh hiểu sâu kiến thức, biết vận dụng kiến thức đã học để giải quyết các vấn đề thực tế. Đồng thời, phương pháp này cũng giúp giáo viên thay đổi cách tổ chức hoạt động học tập, tăng cường hoạt động trải nghiệm, thảo luận và hợp tác giữa học sinh. Qua đó góp phần hình thành và phát triển các năng lực quan trọng như tư duy logic, giải quyết vấn đề, giao tiếp và hợp tác.

Phương pháp dạy học theo tình huống: là cách thức tổ chức dạy học thông qua việc yêu cầu người học phân tích và giải quyết các vấn đề thực tiễn, phức tạp. Phương pháp này giúp người học chủ động kiến tạo tri thức, phát triển tư duy phản biện, kỹ năng làm việc nhóm và khả năng thích ứng cao, thay vì tiếp thu thụ động lý thuyết. Các đặc điểm chính:

- Gắn liền với thực tiễn: Tình huống được mô tả rõ ràng, thường có mâu thuẫn, xung đột đòi hỏi quyết định.

- Lấy người học làm trung tâm: Học sinh tự nghiên cứu, thảo luận nhóm và trình bày quan điểm.

- Đa hướng giải quyết: Một tình huống có thể có nhiều cách giải quyết khác nhau. 

- Quy trình thực hiện cơ bản: 

+ Giới thiệu tình huống: Giáo viên đưa ra tình huống (câu chuyện, vụ việc thực tế).

+ Làm việc độc lập: Học sinh nghiên cứu tình huống và tìm kiếm thông tin.

+ Thảo luận nhóm: Trao đổi, phân tích các giải pháp trong nhóm nhỏ.

+ Thảo luận cả lớp: Các nhóm trình bày và phản biện lẫn nhau.

+ Tổng kết: Giáo viên chốt kiến thức, đánh giá các giải pháp. 

- Ưu điểm:

+ Tăng cường hứng thú và tính chủ động, sáng tạo.

+ Phát triển kỹ năng thực tế, tư duy phản biện và khả năng ra quyết định.

+ Ghi nhớ kiến thức sâu sắc hơn qua trải nghiệm "nhúng" vào thực cảnh. 

- Nhược điểm và lưu ý:

+ Đòi hỏi thời gian chuẩn bị công phu từ giáo viên.

+ Người học cần thời gian nghiên cứu, có thể gây nhút nhát nếu chưa quen.

+ Tình huống cần vừa sức, phù hợp mục tiêu bài học

Về các tiết dạy thể nhgiệm: 

Tiết dạy thứ nhất: Môn Toán lớp 8, dạy ngày 05 tháng 03 năm 2026, PPCT 37 – Bài 3: Tính chất đường phân giác của tam giác. Trong tiết học, giáo viên xây dựng các tình huống gắn với bài toán thực tế và yêu cầu học sinh tìm cách giải quyết thông qua việc vận dụng kiến thức hình học. Học sinh tích cực thảo luận nhóm, phân tích và đưa ra lập luận chứng minh. Qua đó học sinh hiểu rõ hơn về tính chất đường phân giác trong tam giác và biết vận dụng vào giải bài tập. Tiết học diễn ra sôi nổi, học sinh chủ động tham gia các hoạt động học tập.

Tiết dạy thứ hai: Môn Khoa học tự nhiên lớp 7, dạy ngày 06 tháng 03 năm 2026, PPCT 94 – Bài 18: Tác dụng của nam châm; sự định hướng của thanh nam châm. Giáo viên tổ chức các tình huống gắn với hiện tượng thực tế như việc sử dụng la bàn và các vật dụng có nam châm trong đời sống. Học sinh được quan sát thí nghiệm, thảo luận và rút ra kết luận về tác dụng của nam châm cũng như sự định hướng của thanh nam châm trong từ trường Trái Đất. Phương pháp dạy học theo tình huống giúp học sinh dễ hiểu bài, hứng thú học tập và ghi nhớ kiến thức tốt hơn.

Sau khi dự giờ và trao đổi chuyên môn, tổ chuyên môn nhận thấy việc vận dụng phương pháp dạy học theo tình huống trong hai tiết dạy đã mang lại hiệu quả tích cực. Giáo viên chuẩn bị bài chu đáo, xây dựng được các tình huống học tập phù hợp với nội dung bài học và trình độ của học sinh. Các hoạt động học tập được tổ chức hợp lý, tạo cơ hội cho học sinh thảo luận, trao đổi và trình bày ý kiến của mình.

Học sinh tham gia học tập tích cực, chủ động suy nghĩ và hợp tác trong các hoạt động nhóm. Nhiều học sinh mạnh dạn phát biểu, nêu ý kiến và đưa ra cách giải quyết vấn đề. Không khí lớp học sôi nổi, tạo hứng thú học tập cho học sinh.

Tuy nhiên, tổ chuyên môn cũng đề nghị giáo viên tiếp tục hoàn thiện việc thiết kế tình huống học tập đa dạng hơn, tăng cường sử dụng phương tiện trực quan và phân bổ thời gian hợp lý giữa các hoạt động nhằm phát huy tốt hơn nữa hiệu quả của phương pháp dạy học theo tình huống.

Nhìn chung, hai tiết dạy thể nghiệm đã đạt mục tiêu đề ra, góp phần minh họa rõ nét hiệu quả của việc đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh. Tổ chuyên môn thống nhất đánh giá đây là chuyên đề có tính thực tiễn cao và khuyến khích giáo viên trong tổ tiếp tục nghiên cứu, áp dụng trong quá trình giảng dạy./.

                                                                                                Tổ Khoa học tự nhiên

                                                                                                            TTCM

                                                                                                            Phan Tấn Luận